محمد قهرمان

قهرمان . این غزل را او به این مناسبت سروده . در جلسه ی صبح جمعه استاد به رسم هفته های 

پیشین چند غزل از حافظ خواند که در این غزل به آن اشاره شده است .

رفتم به مشهد پاک  دیدار دوستان را

توفیق شد نصیبم  دیدم جهان و جان را

جانی سرشته از عشق  شفاف و شاعرانه

آیینه ی طراوت  هم پیر و هم جوان را

هشتاد ساله مردی  چون روح شعر شاداب

تسخیر کرده شعرش  از بس روان جهان را

رفتم ببوسمش دست  نگذاشت مردم از شرم

در گوشه ای نشستم  بستم لب و دهان را

انسان به آسمان رفت  در قرن دود و آهن

روی زمین ببیند  ای کاش آسمان را

رسم سه شنبهی را  گفتم به جای آرم

رفتم به بوی دیدار  آن یار مهربان را

رفتم به بوی دیدار  از شرم و شوق سرشار

آن یار مهربان را  آن جوی مولیان را

مرداد و ماه شعبان هم جمعه هم سه شنبه

دیدم دوباره دیدم  آن صائب زمان را

می خواند شعر حافظ  با آن صدای روشن

با آن صدای روشن  شعری چنان روان را

شعر زلال حافظ  با لحن صائب عصر

یک کاسه کرد مشهد  شیراز و اصفهان را

هر شاعری که دیدم   از یاد بردم اما

هرگز نبردم از یاد  استاد قهرمان را

                                      مرتضی امیری اسفندقه

سه شنبه ی این هفته هنگامی که از منزل استاد قهرمان باز می گشتیم ، از شیشه ی پنجره ی

ماشین آقای دکتر فتوحی باد خنکی می وزید . حال بهتری پیدا کردم . کمی از حال و هوای این روزها

فاصله گرفتم . حال می توانم چند خطی بنویسم . 

این سه شنبه از آن سه شنبه هایی بود که می شد استاد شفیعی را نشسته در کنار استاد قهرمان 

ببینی . البته این بار آقای دکتر کاخی در میان آن دو نشسته بود . خب اشکالی ندارد . دکتر کاخی را 

هم عشق است . 

ما ادریک ما الفرم ؟

استاد شفیعی این بار قاطع تر از پیش نظرش را درباره ی شعر امروز گفت . استاد شفیعی گفت : 

غربی ها در بیشتر هنر ها از ما پیشند مثل تئاتر و نقاشی و بعضی هنر های دیگر . ما باید این 

هنر ها را از آنان یاد بگیریم . تنها هنری که ما در آن از همه ی جهان پیشیم شعر است . دنیا باید 

شعر را از ما یاد بگیرد . ما نباید بر اساس یک مقاله که یک روشنفکر غربی در روزنامه ای نوشته

است شعر بگوییم . شعر برای آن ها یک مسئله ی ثانویه است . ما نباید از آن ها تقلید کنیم .

استاد شفیعی گفت : ما ادریک ما الفرم ؟

استاد شفیعی ادامه داد : فرم یک مسئله ی ریاضی ست و بنیانش بر ریاضی بنا نهاده شده ست.

بوعلی سینا وقتی از عروض صحبت می کند آن را در مبحث ریاضیات قرار می دهد . فرم هایی که از

زمان رودکی تا اخوان و فروغ در شعر فارسی استفاده شده اند این قابلیت را دارند که تا بی نهایت

ادامه پیدا کنند و از آن ها استفاده بشود . این فرم ها ابدی هستند .  

این اولین باری نبود که استاد شفیعی در محافل خصوصی بر علیه شعر بی وزن سخن می گفت اما

این بار احساس کردم با شور و حرارت بیشتری نظر خود را بر زبان می آورد . 

شوخی های استاد شفیعی هم سر جایش بود . وقتی استاد قهرمان به استاد شفیعی گفت اگر شعر 

نخنن مرم دیوانتار میرم . استاد شفیعی گفت : دیوان ما به حرف دال رسیده ؟

و همه ي دوستداران فرهنگ و هنر تسليت مي گويد . 

شادروان صديق از اولين نسل استادان زبان انگليسي در ايران و از بنيانگذاران آموزش نوين در مدارس

خراسان بود . شاگردان بي شماري كه در بيش از نيم قرن اخير توفيق آموختن از او را داشته اند 

نخواهند گذاشت نامش به اين زودي ها فراموش شود .

یک دوبیتی از مرتضی امیری اسفندقه تقدیم به همه ی دوستداران استاد قهرمان و استاد شفیعی :

نمانده شاعر پیر و جوانی

جوان و پیر با نام و نشانی

ازان نام آوران پارسی گوی

شفیعی مانده است و قهرمانی 

                                                             مرتضی امیری اسفندقه

این قطعه از استاد قهرمان در کتاب حاصل عمر چاپ شده است . این قطعه را عزیز 

 می دارم . 

دردا که آدمی  محروم مانده است

از حق دم زدن  در سرزمین خود

خصم تعصبم  ای کاش هیچ کس

این داغ را نداشت  نقش جبین خود

می شد جهان بهشت  گر بود در زمین

عیسی به دین خود  موسی به دین خود

بی تابی ام فزون شده از حد  آن سان که هیچ تاب ندارم 

از من مپرس حال تو چون است  چون قدرت جواب ندارم

از بس که انتظار تو دارم  خوابم ز سر پریده و رفته 

پهلو به بستر از چه گذارم ؟  وقتی که میل خواب ندارم

گیرم که شب سیاه و بلند است  بی هیچ کورسوی ستاره 

پرتوفشان ز در چو در آیی  حاجت به ماهتاب ندارم

مردودی ام ببین که برین در  با آنکه روی عجز نهادم

مقبول نیست هیچ دعایم  یک نذر مستجاب ندارم

بسیار وعده از تو شنیدم  اما وفای وعده ندیدم

از این سراب های جگر سوز  دیگر امید آب ندارم

رفتم ز بوسه گل بنشانم  بر هر کجا که خواست دل من

خواندی چرا به خلوت خویشم  گر حق انتخاب ندارم 

تا ممکنم شود در دل را  بر روی هیچ کس نگشایم

ترسم به دست غیر بیفتد  گنجی که در خراب ندارم

اوراق خاطرات مرا چرخ  یک یک ربود و داد به نسیان

رحم آیدم به خویش که در دست  یک برگ از آن کتاب ندارم

آنجا که لطف دوست زند موج  روز شمار در چه شمار است

بار گناه دارم و یک جو  اندیشه از حساب ندارم  

                                                                          محمد قهرمان

                                                                            ۲۷ / ۳ / ۸۷ 

ای یار بیا که عاشقت پیر شده

مویش که چو قیر بود چون شیر شده

ترسم چو رسی بر سر بالین او را

گویند خوش آمدی ولی دیر شده

با افسوس درگذشت فریدون صلاحی شاعر و هنرمند پیش کسوت خراسان را به ادب 

دوستان و هنرمندان ایران زمین تسلیت می گوییم و خود را در اندوه همسر ، فرزندان و  

خویشان آن عزیزِ از دست رفته شریک می دانیم .

                                                                                    انجمن ادبی قهرمان                 

بازنشستگي خود نيز اشاره كرده اند .

تقدیم به استاد محمد قهرمان :

قهرمان ! باز آمدم از نو سوی درگاه تو

من که بودم از جوانی همدم و همراه تو

بعد تدریسم به دانشگاه و آن هم چند شهر 

آمدم چونان گذشته رو به دانشگاه تو

گر چه گفتی بهر من باشد تقاعد نا به جا

آمدم مستی کنم در بزم عالی جاه تو

خود تو شاهد بوده ای آن ناروايي ها كه ديد

همدم دست از زمين و آسمان كوتاه تو

شعر و نثر قرن ها را درس گفتم ، چون كه من

نور و آگاهي گرفتم از دل آگاه تو

با شهامت درس دادم صائبت را سال ها

من كه خواندم شعر صائب را به منزلگاه تو

سال ها در همجواري با كتاب و عالمان

صبح و شب آموختم درس از تو و اشباه تو

شامگاه هر سه شنبه اختر خرد و كلان

خوش درخشد بيش و كم گرد وجود ماه تو

مفخر شعر خراسان هر كه باشد اين زمان

خوشه ها برده به سهم خود ز خرمنگاه تو 

واژه هايش همچو زر باشد اديبي كز شعف

برده باشد وقت خرمن پاره اي از كاه تو

قهرمانا ! واژگان در پيش تو صف بسته اند

چون كه فرمايي برقصد واژه ي دلخواه تو

پادشاه ذوقي اي شهزاده بي ترس از زوال

تا جهان باقي ست ماند تاج فخر و گاه تو

هر غزلخواهي كه خواهد شعر سبك صائبي

در بلندي ها ببيند خيمه و خرگاه تو

صاحب دردا ! بزرگا ! اي كه شعرت شد سپر

پيش صد ها رنج پنهان و غم جانكاه تو

آمدي راه جهان را بي عصا هشتاد سال

جز به اشعارت نديده كس نشان از آه تو 

سال ها باش و بمان وانگه كه برداري قدم

دور سازد آن يگانه رنج را از راه تو 

                                                        رضا افضلي

                                                         ۱۲ / ۶ / ۸۷  

زیر بار عمر کم کم قامتم خم می شود

این نهال سرو آخر نخل ماتم می شود 

زرد رویی می کشم از اختر وارون خويش

شادمانی در دل من مایه ی غم می شود

روزی و غم را برابر می شمارد آسمان

چون غم نان می خورم از رزق من کم می شود

عقل سرکش می کشد ناچار دست از شغل خویش

در زمین دل چو پای عشق محکم می شود 

در گلستانی که چشم پاک ما نامحرم است

برگ گل گسترده زیر پای شبنم می شود

از بهشت عافیت هر کس چو من افتد به دور

چار دیوار جهان بر او جهنم می شود

ای فلک ! در کار ما زین بیش تر باریک شو

خاطر نازک خیالان زود درهم می شود

طالعی دارم که چون زلف بتان از بهر من

زود اسباب پریشانی فراهم می شود

در زمان ما به اندك زحمتي از جمع مال

مي توان قارون شدن اما كه حاتم مي شود 

آفرين بر همت مردانه ي صائب كه گفت :

مي رود بيرون ز جنت هر كه آدم مي شود

                                                                    ۲۱ / ۱۲ / ۷۴

ویرانه ی خود را طرب آباد کنم

پنهان تر از آنم که به یادم آری

پیدا تر از آنی که تو را یاد کنم

                                                  محمد قهرمان

جز خضر که گویند نمرده ست هنوز 

کس جان ز اجل به در نبرده ست هنوز 

گر نوح شوی مرگ امانت ندهد  

دنیا به کسی وفا نکرده ست هنوز

را از وبلاگ گلخانه ی پیام آشنا برداشتیم .

 با كاروان حله

گفتگو با استاد محمد قهرمان

محمدرضا خوشدل

نگاهي به كتاب "مدايح رضوي" سروده مرحوم يوسف ازغدي ؛ دلم از عشق او اتيشدونه

 قاسم رفيعا

اين كتاب كه با عنوان "مدايح رضوي" به بازار نشر قدم گذارده تنها بخشي اندك از اشعار ناب و بي پيرايه آن شاعر درد آشناست.
به راستي اگر اين كتاب چاپ نشده بود تا كي بايد از درياي بي كران سادگي و صداقت شعر آن عزيز، محروم مي مانديم؟ مردم مشهد تا كي بايد از ترنم دل انگيز شعر آن شاعر از خاطر رفته به دور باشند و آيا بانيان فرهنگ و هنر خراسان هنوز هم رغبت نكرده اند تا بازخواني مختصري از اشعار اين پير ساده دل و ژرف انديش داشته باشند؟
آنچه راقم اين سطور بيان مي كند به معناي ناديده گرفتن كار بزرگ استاد مسلم شعر خراسان "شيخ اجل تربتيا" استاد محمد قهرمان است و هر آنچه بيان مي شود ذكر دوباره سخنان حضرت ايشان است كه در مقدمه كتاب آورده است:
"اگر روزي سروده هاي اين شاعر آزاده و افتاده، به تمامي به چاپ برسد، گنجينه اي از لغات اصيل و به اصطلاح "زق" خراساني را باز خواهيم يافت كه اكثر آنها در حال فراموش شدن هستند."
حقيقت اين است كه مرحوم يوسف ازغدي نه در دوران زندگي فقيرانه اش و نه در دوران رحلت غريبانه اش هرگز از خاطر اهل ادب نرفته است و همواره دوستداران، لهجه دل انگيزش را به انديشه وادار كرده كه چرا هيچ كس به فكر احيا و بازخواني شعرهاي اين مرد دوست داشتني نيفتاده است.
نگارنده به خاطر پرداختن به شعر محلي، خود را بشدت مديون مرحوم ازغدي مي داند و افتخار مي كند كه يوسف مهربان شعر مشهد، زاده روستاي دل انگيز سامان من است. به عنوان يك مشهدي سرا، از بانيان فرهنگ و هنر مي خواهم نگذارند اين لهجه لطيف و صميمي به فراموشي سپرده شود و يا با بدعت گذاري هاي ناصحيح، ساختاري تمسخر انگيز پيدا كند و مشتاقان ادبيات فولكلوريك را دعوت مي كنم تا مطالعه اين كتاب كوچك اما عميق را از دست ندهند.
اين كتاب با پيشگفتاري مفيد و مختصر از استاد محمد قهرمان آغاز مي شود و در ادامه ذكر چند نكته ساختاري توسط گردآورنده كه سلاح نقاد را از دستش مي گيرد و با بيان نكاتي در مورد شعر مرحوم ازغدي به نقاد و خواننده يادآور مي شود كه ما بيشتر از شما به ضعف بعضي از كارها حداقل در چارچوب زباني آگاهي داريم. به عبارتي با نقد خويش، راه را بر نقد ديگران مي بندد، ولي آنچه مهم است، اين كتاب بايد با همين ايرادات اندك چاپ مي شد و استاد قهرمان در هيچ جاي كتاب دخل و تصرفي نكرده، اگر چه كسب فيض از كلاس نقد ايشان در روزهاي سه شنبه به ما ثابت كرده كه قهرمان در حوزه نقد، تعارف ندارد و شمشير نقدش اگر چه با نوشداروي پيشنهادهايي مؤثر همراه است، اما هميشه بر سر اثر به صداقت فرود مي آيد و اگر قرار بود آن طور كه استاد مي خواهد اين كتاب چاپ شود، حتماً بيش از اين به طول مي انجاميد و حاصل غير از اين بود.
در صفحه 15 كتاب شرح حالي مختصر و زيبا به قلم شاعر آمده كه آن را به سفارش يار قديمي خود، محمد قهرمان نوشته و به او هم تقديم كرده است.
كسي كه اين شرح حال را مي خواند به صداقت و صميميت ازغدي بيشتر پي مي برد. در فرازهايي از اين شرح حال كه لبريز از اشارات حكيمانه است، ذكر ملاقات مرحوم ازغدي و ملك الشعراء بهار آمده كه به شدت خواندني و زيباست.
نثر مرحوم ازغدي كه استاد قهرمان بنا به اعتراف خويش دستي بر آن نبرده، بشدت ساده، سهل و ممتنع و خاص است، ولي بي شباهت به نثر جمال زاده، مرحوم قوچاني در سياحت شرق و مرحوم جلال آل احمد نيست و اگر روزي بتوان نثرهاي مرحوم ازغدي (اگر داشته باشد) را جمع آوري كرد، خود مجموعه اي دلنشين از ذكر فضا و حال سالهاي دور اين شهر عزيز است.
و سپس اشعار
اين مجموعه متشكل از حدود ده قطعه شعر مرتبط با حضرت امام رضا(ع) و بقيه در مورد مسايل مختلف شهر مشهد، از طنزهاي لطيف زندگي شهري تا مسايل خانوادگي و انساني و حتي بدون ذكر تاريخ مشخص (قبل يا بعد از انقلاب) است؛ چرا كه شعرها، متأثر از حوادث روزمره زندگي آدمهاست. مثلاً در آنجايي كه شعر "گسبندگه خفه رفت" سروده شده، تصويري به شما مي دهد كه بي اراده به ياد صفهاي طولاني نفت در اول انقلاب مي افتي و يا "مرغ يك پا دره" به دوران گراني مرغ و مشكلات تهيه اين كالا اشاره مي كند كه تاكنون كماكان ادامه دارد. حتي بعد از آنفلوانزاي مرغي!
و نهايت، شعري زيبا در پايان كتاب كه گويا شاعر براي پس از مرگش سروده و در آن با شكسته نفسي تمام در مقابل استاد فرخ، خود را كوچك مي شمارد كه حقيقت جز اين است و يوسف ازغدي در ذهن و خاطره همه اهل ادب اگر از استاد فرخ برتر نباشد، كمتر نيست كه هر گلي بويي دارد و:
بوي پيراهن "يوسف" كه كند روشن چشم...
و در پايان كتاب فهرست لغات، اصطلاحات، تركيبات و تعبيرات كه خود نشاندهنده تلاش استاد محمد قهرمان است و همت ايشان در اعتلاي شعر خراسان.
نمرفوشم
ما اي فقيري ره به تنعم نمرفوشم
كله شخير به منت مردم نمرفوشم
باغ بهشت و ساقي كوثر شه دوس درم
مثل ادم به يگ دنه گندم نمرفوشم
اي آبرو مگر او جوب خيابونه؟
يگ چيكله شه به ظلم و تحكم نمرفوشم
اهل رياضتم، او دو تا چشم بادمير
هرگيز به يگ دالستون بادم نمرفوشم
لب لوچه ي نگار كه هس باقلواي يزد
اجاش به يك پتيل سوهن قم نمرفوشم
باد و بروت و فيس و افاده، به يگ ادم
در وخت اختلاط و تكلم نمرفوشم
جونماره عارفي به غلامي خريد، مدم
اما به غول بي شاخ و بي دم نمرفوشم

پيرانه سر چو آيد  يادم ز خردسالی

 سر مى شود پر از شور  دل از ملال خالى

در خانه اى كه ديرى ست  از پايه گشته ويران  

 هر گوشه يادبودى  دارم ز خردسالى 

آن روزهاى شيرين  چون برق و باد رفتند  

جان ماند و شوق پرواز  با اين شكسته بالى 

كيفيتى كه امروز  در مى نمى توان يافت 

 از آب مى گرفتم  چون كوزه ی سفالى 

بوديم چشمه اى پاك  روشن چو اشك مهتاب   

گردى رسيد و گرداند  ما را از آن زلالى 

با نشأه ی جوانى  از خويش رفته بوديم 

هشيار كرد ما را  گردون به گوشمالى 

اى از غرور سرمست !  در پاى غم شدى پست  

روزى كه دادى از دست  دامان بى خيالى 

اكنون چو نقش بندم  بر آستانه ی خويش  

برخاستن ندارم  مانند نقش قالى 

چون دست كز شكستن  گردد وبال گردن 

بارست سر به دوشم  آه از شكسته حالى 

اى خواب گرم رنگين !  گر قصد ماندنت هست  

 از پرده پرده ی چشم  گسترده ام نهالى 

پژمرده از ملالم  فرسوده از خيالم  

ساقى بگير دستم  تا مرز بى خيالى 

گاهى ببر ز خويشم  با خنده هاى شيرين  

 گاهى به حالم آور  با نغمه هاى حالى 

با من شبى سحر كن  زان سان كه گفت نوعى:   

« با شيشه هاى پر مى  در خانه هاى خالى » 

دست کینه ی افلاک  بسته بال و پرم را

تا چمن که رساند ؟  از قفس خبرم را

پیک های دعا را  آسمان نپذیرفت

سر دهم به چه امید ؟  آه بی اثرم را

ای فلک ! مگذارم  این چنین به غریبی

بال من چو گشودی  ساز کن سفرم را

گر به گوشه ی غربت  ضعف تن بفزاید

بار هجر عزیزان  بشکند کمرم را

ای خدای من ! ای عشق !  وقت بنده نوازی ست

گرم کار تو کردم  جان شعله ورم را

ای تو مایه ی هستی !  رمز شادی و مستی

محو جلوه ی خود کن  دیدگان ترم را

من به فصل بهاران  داشتم سر و برگی

تازیانه ی پاییز  ریخت برگ و برم را

لرزدم دل ازین بیم  کز صدف چو برآیم

بی تمیزی دوران  بشکند گهرم را

گشته رهزن هوشم  جام و باده ی دیگر

یاد آن لب میگون  گرم کرده سرم را

ای دلم به تو پابست !  طاقتم شده از دست

انتظار تو دارم  خون مکن جگرم را

یا ز راه محبت  ریشه را برسان آب

یا ز ریشه برآور  نخل بی ثمرم را 

دور شور جنون است  جامه برکنم از تن

وقت شد که بکاهم بار دوش و برم را

                                                           ۱۳ / ۶ / ۶۸ 

تقديم به استاد محمد قهرمان :

بی شک خراسان نشين است ؛ در شعر خانی اگر هست

در گود ذوق آزمايی ؛ تک پهلوانی اگر هست

همسنگ استاد ما نيست ؛ ذوق و توانايی وی

در شهر ما اهل ذوقی ؛ يا پرتوانی اگر هست 

در شعر او خود جهانی ست ؛ من خردی و او کلانی ست

در نقدبازار هستی ؛ خرد و کلانی اگر هست

در واژه ها می دمد رو ؛ رنگين کلام است و خوش گو

از طبع افسونگر اوست ؛ در شعر جانی اگر هست

صياد های معانی*؛ پيشش اسيران لفظ اند

جز پير شعر خراسان ؛ کو قهرمانی اگر هست ؟

بی شبهه در خانه ی اوست ؛ در عصر های سه شنبه

از شعر خوش در خراسان ؛ نام و نشانی اگر هست

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

* صيادان معنی نام کتابی ست از استاد قهرمان که شامل ابيات برگزيده ی شاعران سبک هندی ست 

می کنم نوشتن دوباره ی آن در اینجا خالی از لطف نباشد .

غم از کنار من به کناری  نمی رود

اين پا شکسته از پی کاری نمی رود 

شايد به مرگ ورنه شناگر به جد و جهد

از بحر بی کران به  کناری  نمی رود 

يک مرغ کوچ کرده نيامد به لانه باز

امسال  هم  اميد  بهاری  نمی رود 

بيهوده دست را چه کنم سايه بان چشم ؟

در دشت سوت وکور سواری نمی رود 

ياران  دوردست  چه  دانند  حال  ما ؟

زين  جا  خبر  به  هيچ  دياری  نمی رود 

يک  شب  نمی رود  که  ز  بيداد  روزگار

بر  اهل  ذوق  روز  شماری  نمی رود 

کرديم  باز  پنجره ی  رو  به  کوچه  را

ديديم  غير  گرد  و غباری  نمی رود

بيگانه  گشته اند  ز  بس  مردمان  ز  هم

يک  آشنا  به  پرسش  ياری  نمی رود 

پهلو  ز  من  مدزد  که  از  شرم  بر  لبم

هرگز  حديث  بوس  و  کناری  نمی رود 

مشکن دلم که دست شکسته رود به کار

اما  دل  شکسته به  کاری  نمی رود

 این فهرست از کتاب شناختنامه ی استاد محمد قهرمان نقل می شود با اندکی اضافات .

دیوان صیدی تهرانی / تهران ، انتشارات اطلاعات ، ۱۳۶۴   

دیوان صائب تبریزی ( شش جلد ) / تهران ، علمی فرهنگی ، ۱۳۷۰ - ۱۳۶۴ 

دیوان کلیم همدانی / مشهد ، آستان قدس ، ۱۳۶۹

نغمه های قدسی ( مجموعه ی اشعار غلامرضا قدسی ) / مشهد ، فرهنگ و ارشاد ، ۱۳۷۰   

مجموعه ی رنگین گل ( گزیده ی اشعار صائب ) / تهران ، سخن ، ۱۳۷۱

گلشن کمال ( دیوان احمد کمال پور ) با همکاری ذیح الله صاحبکار / مشهد ، فرهنگ و ارشاد ، ۱۳۷۲ 

دیوان ناظم هروی / مشهد ، آستان قدس ، ۱۳۷۴

دیوان محمد جان قدسی مشهدی / مشهد ، دانشگاه فردوسی ، ۱۳۷۵ 

برگزیده ی اشعار صائب و دیگر شعرای معروف سبک هندی / تهران ، سمت ، ۱۳۷۶ 

صیادان معنی ( برگزیده ی اشعار شاعران سبک هندی ) / تهران ، امیرکبیر ، ۱۳۷۸ 

دیوان میر رضی دانش مشهدی / مشهد ، عاشورا ، ۱۳۷۸ 

خلوت خیال  ( غزلیات و ابیات برگزیده ی صائب ) / اصفهان ، شاهنامه پژوهی ، ۱۳۸۱ 

تجلی امام علی در شعر طغرای مشهدی / مشهد ، فرهنگ و ارشاد ، ۱۳۸۲ 

فریاد های تربتی ( در حدود ۱۷۰۰ دوبیتی محلی ) / مشهد ، ماه جان ، ۱۳۸۳ 

دیوان میرزا قلی میلی مشهدی / تهران ، امیر کبیر

ارغوان زار شفق ( گزیده ی دیوان طغرای مشهدی ) / تهران ، امیر کبیر

دیوان محمد قلی سلیم تهرانی / تهران ، نگاه 

تذکره ی عرفات العاشقین ( همکاری با مرحوم ذبیخ الله صاحبکار ) / زیر چاپ 

 دیوان شهای ترشیزی / چاپ نشده

مقالات استاد محمد قهرمان

دیوان صائب به حط خود شاعر ( با دو مقدمه از منوچهر مرتضوی و میر ودود یونسی ) / راهنمای کتاب ، 

۲۱ ( ۱۳۵۷ ) ک ۶۴ - ۶۳۲

شهاب ترشیزی / مجله ی دانشکده ی ادبیات مشهد ، ۱۶ (۱۳۶۲)  ۳۱۵- ۳۵۶

دیوان صیدی / آینده ، شماره ی ۴ / ۶ راهنمای کتاب ، ۱۳۶۵ 

نظری به رساله ای در باب کاغذ / نامه ی بهارستان ، دفتر ۱۱ و ۱۲

انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد به چاپ رسید . مجموعه مقالات این کتاب به درخواست و اشراف 

دکتر محمد رضا شفیعی کدکنی و دکتر محمد جعفر یاحقی فراهم آمد و به استاد محمد قهرمان تقدیم 

شد . مراسم بزرگداشت استاد قهرمان در دانشگاه فردوسی ، محل رونمایی و ارائه ی این کتاب بود .

این کتاب با مقدمه ی کوتاهی از استاد شفیعی کدکنی آغاز می شود . ما پیشتر مقدمه ی کتاب را

در این وبلاگ نوشته ایم . به همین جهت اکنون به ذکر نام مقالات کتاب و نویسندگان آن ها 

بسنده می کنیم . 

محمد قهرمان در چشم من / دکتر مرتضی کاخی

یاد باد آن روزگاران یاد باد / علی باقرزاده ( بقا )

یاد یاران خراسان / دکتر محمد سیاسی

قانون گردباد / محمدرضا خسروی

کلک ساه مست صائب / دکتر بهروز ثروتیان

معنی بیگانه در شعر صائب تبریزی / دکتر حسین حسن پور آلاشتی

صائب ، صورتگر نقش آفرین / فرماه زعیم

وطن در غزلیات صائب تبریزی / فریدون طهماسبی

ز شوره زار تمنای زعفران دارم / حسین مسرت

خیال بندی بیدل در آیینه ی حیرت / دکتر علی محمد موذنی

سیبک نیشابوری و دیوان اسراری / دکتر محمدرضا شفیعی کدکنی

اشاره ای به رمز گشایی و راز گشایی در شعر عطار / دکتر محمدرضا راشد محصل

محمود گاوان ، ستاره ی درخشان دکن / دکتر ابوالقاسم رادفر

ز کوی سلامت گرفته کناری / دکتر مه دخت پورخالقی

نگاهی کوتاه به شعر بلند عرفی / دکتر علی موسوی گرمارودی

شاعری بشکوه در ژرفای فراموشی / سعید شفیعیون

محوی همدانی و ترانه های خیامی وی / دکتر محمدجعفر یاحقی

واضح بخارایی و تذکره ی او / دکتر جمعه همراه

اقبال و سبک هندی / محمدحسین ساکت 

نیما یوشیج و خیال های تازه / رضا افضلی

رهی : صیاد معنی / مسعود تاکی

تعبیرات نقد ادبی در تذکره ی نصرآبادی / ایرج افشار

علی اصغر خان حکمت شیرازی و هزاره ی فردوسی / دکتر منصور رستگار فسایی

چیستی و چرائی شعریت نثر های عرفانی / دکتر رضا انزابی نژاد

بحثی در تطور بلاغت تا قرن هشتم هجری / دکتر محمد علوی مقدم

قالی در شعر شاعران صفوی / خسرو احتشامی هونه گانی

افیون در ادبیات فارسی / دکتر محمد سیاسی

نوعی استعاره در شعر فارسی / مهرداد چترائی

نو یافته های باستان شناسی عصر ایلخانی در خراسان / رجبعلی لباف خانیکی

سهم دولتمردان گورکانی هند در اعتلای فرهنگ خراسان / مهدی سیدی

شاه عباس ، آمیزه ای از اضداد / مصطفی کاویانی

برداشت یک تاجیک بخارایی از ایران / پروفسور رحیم مسلمانیان قبادیانی

زروند کدکن ، زادگاه شیخ فرید الدین عطار / رضا نقدی

بیدل و نسخه برداری / دکتر یدالله جلالی پندری

تذکره الاتقیا / سید محسن ناجی نصرآبادی

رساله در طریق ادهمیه و کلاه چارترک / دکتر حسن چیفت چی 

سه نامه از منشآت محمد طاهر قزوینی / سعید خو محمدی 

مبادلات فرهنگی فلاحتی ایران و هند / دکتر محمدحسن ابریشمی

تير دعا از كف ما  آهنگ بالا ندارد 

 
حرفى كه داريم بر لب  رنگ تمنا ندارد  

مرا چون قطره ی اشکی

می توانید یکی از غزل های استاد قهرمان را با صدای آقای احمد ظاهر ، خواننده ی افغان بشنوید .

عادتم شده در عشق   گاه گفتگو كردن

خنده بر لب آوردن   گريه در گلو كردن

مى‏شود ز دستم گم   رشته ی سخن صدبار 

گر شبى شود روزى   با تو گفتگو كردن

از تو گوشه ی چشمى   ديد چشم و حاشا كرد

بايدش چوآیينه   با تو رو به رو كردن

دردمند عشقت را   حال ، از دو بيرون نيست

يا زعشق جان دادن   يا به درد خو كردن 

اى اميد جان ! گفتى :   چيست آرزوى تو ؟ 

گر وصال ممكن نيست   ترك آرزو كردن  

غرق مى‏كنم در اشك   خويش را شبى چون شمع 

پيش محرمان تا چند ؟   حفظ آبرو كردن

اسفند هزار و سیصد و چهل و دو ذکر شده . اینک این شعر را از کتاب ارغنون ، چاپ سیزدهم ، 

صفحه ی ۱۵۶ نقل می کنیم :

اسما شنیده ام ز سما آید و یقین  

بر هر کسی ز معنی نامش نشان نهند

خیلی فرشته اند و چنین است کارشان

تا فی المثل نه نام چنین را چنان نهند

هر اسم را پدید شود وجه تسمیت

وز بهر قفل راز ، کلید نهان نهند

بسته ست راه چون و چرا ، زانکه نام ها

بر همگنان خلق زمین ، زآسمان نهند

اما من این حدیث نمی دارم استوار

گیرم برونم از شمر همگنان نهند

ما در میان نهیم که انکار ما چرا ست

وآنان که منکر ما ، هم ، در میان نهند

پیزی افندیان زبون را به خیره ، نام

رستم تکین به صولت و سهراب خان نهند

این را که اعور است ، گر اعمی ست ، عین دین

وان را که اخرس است ، طلیق اللسان نهند 

بس تهمت است زلفعلی بر کلان ، چنانک

زیبایک حسین به دیو کلان نهند

اسما گر از سما ست ، خبر را چرا عیان 

خوانند خلق و نام یقین بر گمان نهند ؟

ویحک چرا محمد ما را که بود و هست 

دریای لطف و مهر ، لقب قهرمان نهند ؟

از روشنی و گرمی ، با مهر ماند او

هان نام قهرمان ز چه بر مهرمان نهند ؟ 

او لطف محض ، عین وفا ، ذات مردمی ست 

نامش سزد لطیف و لقب مهربان نهند 

 * * *

اینجا فرشته ای به زمین آمد از سپهر

زان سان که طیر پا به لب آشیان نهند 

گویی که بود تابعه زان جادویی گروه

کافسون شعر در نفس شاعران نهند

گفت : ای امید ! ای که تو را نام می سزد

چاووش کاروان غمان زمان نهند !

او قهرمان کشور شعر است و اهل فضل 

گردن به حکمرانی این پهلوان نهند

امروز آن اوست تولای هندوان

وین قوم سر به سجده بر آن آستان نهند

نظمش به رتبتی ست که کسر آیدش اگر

همتای نظم صائب جادو زبان نهند

گر عرفی و کلیم بر آرند سر ز خاک

بس بوسه ها به کلک وی و آن بنان نهند

خواهند اگر به کنه یکی بیت او رسد

باید که تن به رنج یکی امتحان نهند

پیوند کرد بایدشان بیت های خویش

تا زیر پای فکرت خود نردبان نهند

* * *

تا بر سپهر ، مهر چو پوشید چشم و چهر

چندین هزار چشم دگر پاسبان نهند ،   

مرد بخیل تا رمد از میهمان ولی

قوم کریم در بگشایند و خوان نهند ،

تا چشم عاشقان جفا دیده ، فی المثل

باشد چنان که آینه پیش خزان نهند ،

ای دوست ! شادخور زی و جاوید شادمان

که ت نعت و نام ، شادخور و شادمان نهند 

سر و سرور بر غرف خاطرت نثار

تا از نجوم پنجره در آسمان نهند

                                                 مهدی اخوان ثالث  

از شعر هایی که این دو نفر برای هم سروده اند بیشتر خواهم گفت . اما غرض از این نوشته یاد آوری

مراسم هفدهمین سالگرد درگذشت اخوان است . استاد قهرمان هر سال در این مراسم شرکت 

می کند و شعری به یاد دوست از دست رفته اش می خواند . 

چیزی دیگر به مراسم امسال نمانده است . یکشنبه ، چهارم شهریور آرامگاه فردوسی بزرگ ، میزبان

دوستداران م . امید خواهد بود . استاد قهرمان هم در این مراسم حضور خواهد یافت . 

دم بزني بم مخوري 

بم اينجا به معنی توسری ست . دم زدن نيز به معني حرف زدن است كه من آن را علاوه بر ادب 

گذشته در لهجه ي مازندران هم سراغ دارم . خلاصه يعني كه : اگر صدایت در بياید توسری 

 مي خوري .

اين غزل استاد قهرمان از كارهاي تازه تر ايشان است و در كتاب حاصل عمر نيامده .

عمر را استاده پندارم   مي‌رود از بس به همواري

بي‌تپش‌تر مانده از مرداب    مي‌رسانم بام را تا شام

حاصل شب‌زنده‌داريها   عاقبت بيدارخوابي شد  

سقف سست زندگي آخر   بر سرم آوار خواهد شد

مارِ زخمي نيستم اما   زانچه مي‌بينم به خود پيچم

در خيابان سيل جمعيت   باز مي‌دارد مرا از راه

لنگ‌لنگان بارِ غم بر دوش   رو به سوي خانه مي‌آرم

بر لبم صدگونه دشنام است   وز ادب رخصت نمي‌يابم

ديگر اي بيمارِ نازك‌دل !   درد دل كن با در و ديوار

دوستان را پيش چشمانت   مي‌درد گرگ اجل از هم

د‌م زنی بم نیز خواهي خورد   سر بنه بر خط ز ناچاري 

سالگی خویش ساخته بودند :

از عمر پوچ بی ثمر من

هفتاد و هفت سال گذشته 

نه طی شده تمام به شادی

نه جمله در ملال گذشته

گاهی سکوتبار تر از مرگ

گاهی به قیل و قال گذشته

گاهی چو تار ؛ تا که شوم ساز

با رنج گوشمال گذشته 

از بس که تند می گذرد عمر

چون صرصر از شمال گذشته 

لرزم به جان ؛ که محنت پیری

از حد اعتدال گذشته 

روز بد فراق رسیده

شام خوش وصال گذشته 

افتادنم چو طاق شکسته

از حدس و احتمال گذشته 

هر آرزوی خام که دل داشت

چون خواب و چون خیال گذشته 

می دانم این قدر ز جوانی

کز پیشم آن غزال گذشته 

زندانی وجودم و عمرم

در این سیاهچال گذشته

افتاده در طلسم سکوتم

خاموشی ام ز لال گذشته 

فالی زدم ز حافظ و دیدم

کارم دگر ز فال گذشته 

بدرود ای بلندی پرواز !

تیر قضا ز بال گذشته 

***

ای عشق ! آمدی به سراغم

وقتی که شور و حال گذشته 

عمری در آرزوی تو بودم

دیر آمدی ؛ مجال گذشته 

خشکیده است جوی وجودم

وان جاری زلال گذشته 

بشکن مرا چو کوزه ی کهنه

دوران این سفال گذشته  

۱۳/ ۶ / ۸۵ 

دیگران نشوند .

را كه از نمونه هاي بي نظير اسلوب معادله است . در مقياس تاريخ سبك هندي . 

ز دشت بی کسی­ها رهنوردی بر نمی­خیزد

اگر خاكش رود بر باد ، گردی بر نمي خيزد

از آن صحرا كه مي پرورد مجنون در كنار خود  

به غير از گردباد هرزه گردي بر نمي خيزد

به حسرت گر چه گوش انتظار من به ره ماندست

ولی آواز پای رهنوردی بر نمی­خیزد

غم دل را به دل می­گویم از بی­هم‌ز‌بانی­ها

كزین بی درد مردم اهل دردی بر نمی­خیزد

به یاد بوسه­ی گرمی که روزی بر دهانم زد

ز لب­هایم کنون جز آه سردی بر نمی­خیزد

غباری بر دلت ننشیند از پا گر درافتم من

که از افتادنم چون سایه گردی بر نمی­خیزد

نباشد مرد میدان غمت جز من کس دیگر

چو من در کارِ غم دانی که مردی بر نمی­خیزد

ز پا افتاده‌گان را با قوی دستان نزاعی نیست

به جنگ باد هرگز برگ زردی بر نمی­خیزد

وقت است که شمع شب تارم برسد

آرام دل من به کنارم برسد

هر صبح به عمر گذران می گویم

آهسته ترک برو که یارم برسد 

* * * 

آنم که هوای دل ز راهم برده 

از اوج فلک به قعر چاهم برده

تا می خواهم پا کشم از راه خطا

از خود بیرون ذوق گناهم برده

* * *

زان عشق که بر باد دهد ایمان را

چون برق فرود آید و سوزد جان را

خواهم اندک عنایتی تا زین بیش

بی درد نخواهم از خدا درمان را

* * *

یادت کردم شبم چراغانی شد

ظلمتکده ام دوباره نورانی شد

شد خانه ی سوت و کور در همهمه غرق

یک تن آمد از در و مهمانی شد

* * *

ای لطف تو با دلم ز اندازه فزون

رحمی که شده طاقتم از دست برون

تا کی باشد ز هجر روی تو مرا

یک چشم پر از اشک و دگر چشم ز خون ؟

* * *

ای بار هوای دل شده سربارت

وز گرد گنه گشته سیه رخسارت

از خجلت عصیان به زمین خواهی رفت

آن روز که با کریم افتد کارت

به : سیمین بهبهانی 

چه رنگ تازه فلک انگيخت ؟  كه رسم كهنه دگرگون شد   

ازين ديار بهار ما  خزان نيامده بيرون شد 

درين زمانه كه ويرانى  ز ابر حادثه مى‏بارد 

ز برگ لاله ، زمين باغ  چو خون تازه به سرخى زد 

 
ز مرگ سرخ شقايق ، دشت  چو زخم دوخته پرخون شد  

ز شوره زار لب خشكم  گل ترانه كجا رويد ؟ 

 
كه شور ساز و نسيم نى  دگر فسانه و افسون شد 

اگر چه منظره ی ايام  هزار رنگ به خود گيرد 

چو مهر روشن خاور را  به چاه غرب در افكندند  

 
هجوم وحشت تاريكى  به شهر آينه افزون شد  

نسيم زمزمه‏گر شبها  زند چو شانه به گيسويش‏ 

نشاط در دل ما غم شد  سرود بر لب ما خشكيد 

به موميائى بى‏دردان  اميد بست دلم اما 

 
كسى درست نمى‏داند  دل شكسته من چون شد 

 
زمان اوج رذيلت ها ست  زمان قلب حقيقت ها ست‏ 

چه اعتماد كنم ديگر ؟  به گفته‏هاى تو اى تاريخ !

ز بس كه نرم دل افتادم  شكست سنگ اگر ديدم‏ 

 
دلم كه شيشه ی نازك بود  شكسته خاطر و محزون شد  

ز چشم‏بندى گردون بود  نه رنگ بازى تو اى عصر ! 

خطى ز سرعت و از آتش  گذشت بر ورق ذهنم

‏
به ياد شعرِ خوش سيمين  كلام دلكش موزون شد         

                                                                             محمد قهرمان 

                                                                                                                                 ۲۸ / 6 / ۶۱

اي زنده از كلام تو روح و روان شعر

شعر روان و روشن تو ترجمان شعر

پاكي چنان كه پاكتر از تو ، خود تويي   

سوگند مي خورم به تو يعني به جان شعر

شعر دري نفس به اميد تو تازه كرد 

شعرت دفاع مي كند از آرمان شعر

باقي ست نام شعر به نام مباركت

پيداست در زلال نگاهت نشان شعر

در تو نبود و نيست تمناي جاه و مال

بالا نرفته اي مگر از نردبان شعر

آلوده نيست طبع بلندت به مكر و مدح

هرگز نخورده اي تو به ترفند نان شعر

افتاده است روشن و شفاف مثل برف

روي  زمين ستاره اي از آسمان شعر

پيري به سال و ماه و شكوفا به شور و حال

با تو به جاست موسم طبع جوان شعر

تو مانده اي به جاي و گرنه گذشته است

تاب تن از تحمل رطل گران شعر 

شيرين شدست با نمك شعر هاي تو 

در روزگار تلخ تغزل ، زبان شعر

شوق تو بود شاعري و شغل تو نبود

تنها تويي كه باز نكردي دكان شعر

تنها تويي كه مانده اي از نسل پيش ازين

نسل نجيب ، نسل سحرپاسبان شعر

نه بيم غرق نيست درين موج هاي نو

باز است باز ، با نفس تو دهان شعر

با تو ، كه گفته است تغزل تمام شد ؟

با تو ، كه گفته است سر آمد زمان شعر ؟

با تو ، گشوده است چه بالابلند بال 

تا بيكران پهنه ي جان ، از كران شعر

پيچيده است رايحه ي سبز نوبهار 

در باغ شعر هاي تو اي باغبان شعر ! 

ميزان شعر خوب همانا كلام تو ست

شعرت گرفته از من و ما امتحان شعر 

تو شعر ناب ، تو ادبيات خالصي 

اقرار مي كنند همه شاعران شعر

از تربت غريب ، به گرمي  رسيده است

شعرت ، زلال و پاك ، به هندوستان شعر

اي قند پارسي ! كه به بنگاله رفته اي

شكرشكن شوند همه طوطيان شعر

مرز سخن وسيع تر از از اين كه هست باد 

تيري گذار آرش من ! در كمان شعر

رستم كجاست تا كه بنازد به همتت ؟

تنها عبور كرده اي از هفت خوان شعر

پيش من است حاصل عمر* شريف تو

پيش من است روز و شب جاودان شعر

شب ها كه خسته ايم و شكسته ، شنيدني ست

از شاعر بزرگ زمان ، داستان شعر

نثر تو ، مثل شعر تو ، بشكوه و بي نظير

هم قهرمان نثري و هم قهرمان شعر

پاينده باد بر سر ما سايه ي شما

پاينده باد بر سر ما سايبان شعر 

                                                        اسفند هزار و سيصد و هشتاد و پنج

                                                                مرتضي اميري اسفندقه

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

* نام مجموعه ي اشعار استاد قهرمان  

هنوز در تهرانم . دیشب عجب شبی بود . با وحید عیدگاه و محمد خلیلی سه نفره رفتیم 

به منزل استاد شفیعی کدکنی . برای ایشان شعر خواندیم . محمد خلیلی که از همشهریان سعدی

و حافظ است و از نوادر دانشجویان دانشگاه تهران ، قصیده ای پرشور خواند که برای

استاد مظاهر مصفا ساخته بود . با این مطلع :  

بهر ملک ادب و فضل امیر آمده ای

امروالقیسی و با طبع جریر آمده ای

وحید عیدگاه شعر نیمایی خیلی زیبایی خواند که مصرع اول و آخرش این بود :

سنگی ست بر قله ای ایستاده 

من قطعه ای را خواندم که خیلی وقت پیش به نام نوه ی دوست داشتنی استاد قهرمان ساخته بودم . 

لبخند ملیحی بر لبان استاد نشست .

نوه ی استاد قهرمان که نامش غزل است به همراه پدر و مادرش در کانادا زندگی 

می کند . تصویرش روی طاقچه ای است که سه شنبه ها ما مقابل دیدگان ماست .

تمام هستی استاد قهرمان نوه ای ست 

که خوردنی ست ، چرا ؟ چون که مثل قند شده 

به پنج سالگی از عکس او چنين پيداست 

که ناز و خوشگل و شيرين و دلپسند شده 

وليک چند صباحی ست حضرت استاد

شکسته خاطر و افسرده و نژند شده 

سوال کردم : استاد ! هيچ معلوم است ؟

که نوشخند شما از چه نيشخند شده  

ز رويتان ز چه پرواز کرده رنگ نشاط

به گردن دلتان غم چرا کمند شده

جواب داد : بری بودم از حسد زين پيش 

ولی کنون دلم از رشک دردمند شده

در آتشم كه در آنسوی آب ها غزلی ست

كه روی دست غزل های من بلند شده 

                                                              حامد علیزاده    

امروز آخرین روز فروردین است و از فردا به قول اخوان بزرگ :  

اردیبهشت تکیه به مسند کند همی  

این غزل از معروف ترین غزل های استاد محمد قهرمان است . گویا ناظم هروی پیش 

از استاد قهرمان غزلی با این ردیف و قافیه سروده است . غزل استاد قهرمان را با هم 

بخوانیم :

همچون ستاره چشم به راهم نشانده‌اند 

مانند شب به روز سياهم نشانده‌اند  
 

گرد خبر نمی‌رسد از كاروان راز 

شد روزها كه بر سر راهم نشانده‌اند  
 

در مرگ آرزو نفس سرد مي‌زنم 

چون باد در شكنجه ی آهم نشانده‌اند  
 

غافل گذشت قافله ی شادی از سرم 

آن يوسفم كه در دل چاهم نشانده‌اند  
 

هر روز شيونی‌ست ز غمخانه‌ام بلند 

در خون صد اميد تباهم نشانده‌اند  
 

از پستی و بلندی طالع چو گردباد 

گاهم به اوج ب‍رده و گاهم نشانده‌اند  
 

از بيمِ خوی نازك تو دم نمی‌زنم 

آيينه در برابر آهم نشانده‌اند  
 

شرمم زند به بزم تو راه نظر هنوز 

صد دزد در كمين نگاهم نشانده‌اند  
 

در ماتم دو روزه ی هستی به باغ دهر 

تنها بنفشه نيست مرا هم نشانده‌اند 
 
 
 

این رباعی حضرت والای دوست داشتنی ما خراسانی ها را بخوانید :

امروز منم خانه به توفان داده 

سررشته ی عافیت ز کف بنهاده

اصلم برجا مانده ولیکن چه کند ؟ 

شهزاده ی از اسب فرو افتاده  

چند سال پیش ظهری به اتفاق وحید عیدگاه رفته بودیم منزل شاعر برجسته 

ی خراسانی آقای غلامرضا صدیق . آقای صدیق چند دهه پیش از این هنگامی 

که روزنامه ی آفتاب شرق در مشهد منتشر می شد ، مسئول صفحه ی 

 ادبی آن بوده است . هنگام ورق زدن آرشیو روزنامه ی آفتاب شرق ، در 

نسخه ی مورخ به ۲۹ / ۴ / ۱۳۴۰ این غزل استاد قهرمان را یافتم . زود نسخه 

برداری کردم چون گمان می کردم این غزل را در جایی دیگر نخواهم یافت . 

حدسم درست بود :

به دلبر چون رسد دل ، از تپیدن باز می افتد  

جرس در منزل مقصود ، از آواز می افتد  

هوای وصل اگر داری به سر ، از خویش بیرون شو

مسافر چون به خود پرداخت ، از ره باز می افتد 

نگاه شرمگینم برنخیزد پیش او از خاک

به مرغی خسته می ماند که از پرواز می افتد

اگر یک چند از مردم نهفتم راز عشقش را

ز شوخی های اشکم پرده از این راز می افتد 

ز خامی ، تازه عاشق ، ناله ای گر کرد معذور است

سپند از پخته طبعی ها ست کز آواز می افتد

شبی افسانه ای سر کردم از احوال خود با او 

ندانستم که از شوخی به خواب ناز می افتد

ز پروازم چه می پرسی ؟ من آن مرغ نو آموزم

که در بالم گره از طالعی ناساز می افتد

این رباعی را استاد قهرمان به تازگی و به مناسبت پهن شدن سفره ی هفت سین سروده اند 

با هم بخوانیم :

ای کوزه ی سبزنا ! که سبزت کرده ست ؟

کز جلوه ی خود کنی نگاهم را مست

آیا دانی آنکه به مهرت پرورد

ده روز دگر افکندت خوار از دست ؟

مجله ی بخارا هنگام انتشار این شعر نامش را گذاشته بود مدار عمر .

به تازگی گروه  دلشدگان که از چند تن از بر و بچه های  جوان موسیقی سنتی

خراسان تشکیل شده  بر اساس یکی از سروده های استاد محمد قهرمان تصنیفی اجرا کرده که

بسیار زیبا و شنیدنی ست .  نام آهنگ نشانه ی تو ست و به یاد اخوان بزرگ یار قدیمی استاد 

قهرمان سروده شده و در کتاب حاصل عمر به چاپ رسیده است .

آهنگ این تصنیف از رامین میلانی ست و خواننده ی آن علیرضا عراقی مقدم .

 نوازنگان عبارتند از : 

·        اندیشه خمـــر ........... ویلن

·        عرفان اسماعیلی ......... تار

·        پیمان اسماعیلی ..... کمانچه

·        فرهود تاج بخش ..... تمبک

·        رامین میلانی ...... سنـتـــور

برای تهیه ی این اثر می توان به وبلاگ رسمی گروه داشدگان مراجعه کرد و یا با ایمیل  

hamedalizade@gmail.com  تماس گرفت .